France Arménie
Μετάφραση: Σουζάνα Απαρτιάν

Εν αναμονή της κυκλοφορίας του στις αίθουσες, το 52 λεπτών ντοκιμαντέρ των Ολιβιέ Βεμπέρ και Κριστόφ Ραϊλάτ «Αν σε ξεχάσω, Αρμενία» κάνει τον γύρο των κινηματογραφικών φεστιβάλ.

Ο Κρίστοφ Ράιλατ είναι ένας πρώην εκδότης που τα παράτησε όλα για να γυρίσει ταινίες όπου η περιπέτεια εκτυλίσσεται, άλλοτε στις πλαγιές ενός βουνού και άλλοτε μέσα σε χιονισμένα τοπία. Ο Ολιβιέ Βεμπέρ, από την άλλη, είναι ένας ακούραστος ταξιδιώτης, βραβευμένος συγγραφέας, σκηνοθέτης, πολεμικός ανταποκριτής και διπλωμάτης.

Η βιογραφία του μοιάζει με άτλαντα γεμάτο προορισμούς τόσο ονειρικούς όσο και επικίνδυνους: Κουρδιστάν, Ιράν, Αφγανιστάν, Βιρμανία, Αιθιοπία... Κάθε φορά, επιστρέφοντας, οι εντυπώσεις του έχουν τη μορφή λογοτεχνικών, ποιητικών ή κινηματογραφικών έργων. Μαζί, αυτοί οι δύο ορεσίβιοι δημιούργησαν το «Αν σε ξεχάσω, Αρμενία», ένα ντοκιμαντέρ του οποίου οι πραγματικοί χαρακτήρες είναι όλοι εξόριστοι από το Αρτσάχ, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά. Αρμένιοι, υπό συνεχή παντουρκική απειλή, στα πρόθυρα της θυσίας στον βωμό της realpolitik, αλλά που συνεχίζουν να αντιστέκονται.

---

Τι σας οδήγησε να γυρίσετε αυτή την ταινία με τον Κρίστοφ Ράιλατ;

Ολιβιέ Βεμπέρ: Αισθάνομαι ένα δέσιμο με την Αρμενία, το δέσιμο ενός περιπετειώδους συγγραφέα που θέλει να υπερασπιστεί μια υπόθεση που δεν έχει χαθεί. Πηγαίνω στην Αρμενία εδώ και τριάντα έξι χρόνια και τη βρίσκω σε κίνδυνο, όπως ακριβώς ήταν και το Αρτσάχ πριν πέσει στα χέρια του Αλίεφ. Μάλιστα, παραλίγο να πεθάνω εκεί όταν έγραφα το πρώτο μου βιβλίο «Ταξίδι στις αγορές όλων των Ρωσιών» (1992), μια συλλογή ρεπορτάζ για τις πρώην δημοκρατίες της ΕΣΣΔ, η οποία μου χάρισε το βραβείο Albert Londres. Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου, το αρμενικό ελικόπτερο στο οποίο επέβαινα χτυπήθηκε και έμεινα αποκλεισμένος στο Αρτσάχ. Ο διάδρομος του Λατσίν καταλήφθηκε τότε από τους Αζέρους. Ήταν στην κορύφωση του ανταρτοπόλεμου. Και με τους Αρμένιους φενταγί από το Αρτσάχ πήγα βόρεια, μέχρι τα περίχωρα του Σαχουμιάν.

Πέρα από την προσκόλλησή μου σε αυτό το αντάρτικο κίνημα, υπάρχει και η οπτική ενός συγγραφέα για το τι σημαίνει ένας αυτόνομος θύλακας που δεν αναγνωρίζεται από καμία χώρα στον κόσμο. Πώς είναι να ζεις σε μια τέτοια κατάσταση; Και ένιωθα ότι το Αρτσάχ απειλείται. Ήθελα να κάνω μια ταινία για τις αποστάσεις, την επιβίωση των κατοίκων, βασισμένη σε αφηγήσεις, σε πορτρέτα... Θα ήταν μια υπέροχη ταινία. Αλλά ακριβώς τη στιγμή που θα γινόντουσαν τα γυρίσματα το 2019, ο Κρίστοφ Ράιλατ είχε ένα ατύχημα που χρειάστηκε έξι μήνες ανάρρωση. Μετά μας πρόλαβε η πανδημία, και τελικά ο πόλεμος των 44ων ημερών.

Είπαμε πως έπρεπε να επιστρέψουμε επειγόντως στην περιοχή, αλλά δεν μπορέσαμε ποτέ να μπούμε λόγω του αποκλεισμού του Αζερμπαϊτζάν. Ως πρώην Γάλλος πρέσβης, είμαι πολύ καλά εξοικειωμένος με το διεθνές δίκαιο και τις συμβάσεις του ΟΗΕ. Αυτός ο αποκλεισμός έκρυβε τον επιβαλλόμενο εκτοπισμό πληθυσμών που καταδικάζεται από τον ΟΗΕ. Δεν καταφέραμε να επιστρέψουμε ποτέ, … γυρίσαμε λοιπόν μια ταινία για τους κατοίκους του Αρτσάχ και της Αρμενίας με έναν συγκεκριμένο τρόπο, επειδή, για μένα, όταν απειλείς την Αρμενία, απειλείς το Αρτσάχ και αντίστροφα. Τώρα που το Αρτσάχ δεν υπάρχει πια, δυστυχώς η Αρμενία απειλείται πραγματικά.

Γιατί αυτός ο τίτλος, «Αν σε ξεχάσω, Αρμενία»;

Ο τίτλος είναι μια βιβλική επίκληση-μνεία στον Ψαλμό 137 της Βίβλου: «Αν σε ξεχάσω, Ιερουσαλήμ». Είναι «Αν σε ξεχάσω, Αρμενία», ακριβώς για να μην ξεχαστεί. Γιατί υποφέρει από το γεγονός ότι ξεχνιέται και παραμελείται από τις δυτικές χώρες, όπως συμβαίνει με πολλούς λαούς της Ανατολής, και ιδιαίτερα πολλούς χριστιανικούς λαούς.

Ποιες είναι αυτές οι απειλές;

Πρώτον, υπάρχει ο Αλίεφ, που επιδιώκει νομιμοποίηση. Τώρα, είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτός ο πόλεμος κατά του Αρτσάχ, η καταπάτηση χωριών σε κυρίαρχο έδαφος της Αρμενίας, τον κάνει δημοφιλή στους Αζέρους. Εκδικείται τον πατέρα του, με τον οποίο, σύμφωνα με ορισμένους, θα μπορούσε κανείς να διαπραγματευτεί, σε αντίθεση με τον ίδιο.

Αλλά νομίζω πως ο Ερντογάν είναι ακόμη πιο απειλητικός. Για περίπου είκοσι χρόνια επιδιώκει τον παντουρκισμό για να συνδέσει όλους τους τουρκόφωνους λαούς από την Κωνσταντινούπολη μέχρι το Μπισκέκ (Κιργιστάν). Και στη μέση μια μικρή χώρα ενοχλεί: η Αρμενία.

Πώς συνεργαστήκατε στο σενάριο με τον Κρίστοφ Ραϊλάτ;

Η ιδέα ήταν να γίνει ένα ταξίδι με αυτοκίνητο, κατά προτίμηση μια ταινία χωρίς αφήγηση. Όλα πρέπει να αποκαλυφθούν μέσα από τους ίδιους τους χαρακτήρες, οι οποίοι εξηγούν την τραγωδία στην Αρμενία. Υπάρχει πολύ συναίσθημα στην ταινία, και όταν δεν εμπλέκεσαι άμεσα σε αυτή την κατάσταση, αναρωτιέσαι τι έκαναν αυτοί οι άνθρωποι για να αξίζουν τέτοια ταλαιπωρία.

Είναι ένας λαός που υπέστη μαρτυρικές καταστροφές, και αυτό θέλαμε να δείξουμε μέσα από τη μορφή, το περιεχόμενο, το μήνυμα και τους ανθρώπους που γνωρίσαμε.

Όπως ο Μίσα, ο βοσκός με το αστραχάν καπέλο που εμφανίστηκε σε μια στροφή του δρόμου σε έναν χιονισμένο λόφο, σε υψόμετρο 2.000 μέτρων. Με κάλεσε στο σπίτι του και μου έδωσε μια εξαιρετική γεωπολιτική ανάλυση του Νότιου Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής, τόσο γεωγραφικά όσο και ιστορικά.

Αυτό που πάντα με γοήτευε στους Αρμένιους είναι ότι πρόκειται για έναν ιστορικά θαρραλέο και ανθεκτικό λαό. Έναν λαό που προσαρμόζεται, ίσως επειδή δεν έχει άλλη επιλογή. Δεν θέλω αυτή η ταινία να είναι θλιβερή ή αρνητική, επειδή ξέρω ότι υπάρχει ελπίδα. Πρέπει να τους βοηθήσουμε και να δείξουμε στο κοινό ότι υπάρχει λύση.

Η Αρμενία δεν είναι μια χαμένη υπόθεση.

Οφείλουμε να υπερασπιστούμε αυτή τη χώρα, αυτόν τον λαό, αυτόν τον πολιτισμό, αυτήν την ιστορία, αυτήν την κληρονομιά, μια χώρα πιο εύθραυστη από ποτέ.

Πηγές:
France Arménie, No 520
https://www.etonnants-voyageurs.com/Si-je-t-oublie-Armenie-28285.html
Ένα απόσπασμα του ντοκιμαντέρ μπορείτε να δείτε στο: https://vimeo.com/935217729

Tweet

Share